Maciej Marcisz, „Gorszy syn”

Jest taka scena w „Notting Hill”, gdy bohaterowie grają o ostatnie pozostałe po kolacji ciasteczko. Dostanie je ten, kto opowie najsmętniejszą historię o sobie. Dół goni dół, ktoś już chce przechwycić ciasteczko, gdy o głos prosi zaproszona przez Willa / Hugh Granta – Julia Roberts, grająca największą gwiazdę światowych ekranów Annę Scott. Pozostali myślą, że to żart, a ona prosi, by dać jej przynajmniej spróbować. Po czym wbija wszystkich w krzesła swoją zwykłą opowieścią.

Przypomniała mi się ta scena, gdy czytałem „Gorszego syna”, najnowszą powieść Macieja Marcisza. Bo każdy z bohaterów, trzech braci z małego miasteczka na Śląsku, teoretycznie powinien być szczęśliwy. Mikołaj, który bardzo chciał zostać gwiazdą, wyjechał na studia do Warszawy i zamiast tworzyć wielkie dzieła, pisze scenariusz telenoweli, czy jak poprawia każdego, serialu codziennego. Nikodem, który został w miasteczku, założył rodzinę i razem z ojcem prowadzi rodzinny biznes kilku sklepów. I najmłodszy Dawidek, od lat szwendający się po egzotycznym świecie, prawie bez kontaktu z rodziną.

I każdy ma gruby jak biblia dzienniczek krzywd. Każdy uważa, że któryś z braci, albo i dwóch, ma lepiej, był bardziej kochany. Z tych samych rodziców, ale jak zauważa najstarszy: „Każdy z nas ma innego ojca, inną matkę i innego brata. Dla każdego jesteśmy kimś innym.”

Lubię w filmach wątek bohatera powracającego po latach (ale wciąż w miarę młodego) do rodzinnego miasteczka. Na początku jest dla niego lekką egzotyką, ale wraz ze spotykanymi ludźmi, zmienia się perspektywa. Dawna sympatia wywołuje niespodziewane reakcje i emocje. Ładnie to gra w „Gorszym synu”. Mikołaj, rozczarowany warszawską karierą, zaczyna zbierać historie opowiadane od zawsze przez sąsiadów, a Marcisz w podziękowaniach dedykuje książkę „nie-żołnierzom i nie-magom, ludziom, którzy nie uratowali nikomu życia, ale też niczego nie odebrali, nie podbili świata, ale również nie dołożyli się znacznie do jego zniszczenia. Cywilom z małych i dużych miast, dzięki którym życie toczy się dalej.”

I Mikołaj zdaje sobie sprawę, że życie bardziej niż film fabularny, z podziałem na akty i wielkim finałem, przypomina wzgardzany przez niego serial codzienny. „Bohaterowie otrzymują możliwość zmiany, ale bywa ona subtelna, praktycznie niewidoczna. Nie ma żadnego ostatecznego rozstrzygnięcia, żadnej definitywnej odpowiedzi na wielkie pytanie. Sprawdzające nas wydarzenia po prostu przychodzą i przychodzą. A potem umieramy.”

Bardzo lubię „Gorszego syna”. Po pierwsze dlatego, że jestem fanem pisarstwa Marcisza od jego debiutu, czyli od „Taśm rodzinnych”. Dzięki nim oraz późniejszej „Książce o przyjaźni” i „Znakom zodiaku” stał się głosem pokolenia millenialsów, co dla mnie miało mniejsze znaczenie, bo najbardziej cieszyłem się takim czeskim ciepłem w postrzeganiu przez Marcisza nie zawsze przychylnego świata. Po drugie, bo tak jak w „Taśmach” autor bierze się za rodzinę i robi to świetnie, opisując ten moment w życiu, „kiedy należy przestać ufać własnym łzom” i kiedy człowiek zdaje sobie sprawę, że „życie to gra z otwartym światem, w którym nie ma zdefiniowanych ścieżek. Nie da się dostać piątki za wybranie tej właściwej.”

Kiedyś Kuba Sienkiewicz śpiewał: „Nie mam ochoty świata naprawiać / nie mam okazji ze sobą się pieścić / chcę tylko wiersz napisać o niczym / żeby w nim wszystko zmieścić”. I ta piosenka też mi się przypomniała, kiedy czytałem nowego Marcisza.

(Wspaniała) okładka: Tomasz Majewski

Wydawnictwo W.A.B.